کد خبر: ۸۵۹۹۹
۵۸۰ بازدید
۱۷ دیدگاه

فرضیه ای درباره تاریخچه بنای مسجد سنگی ترک - معماری شروانشاهان

۹۷/۹/۵
۰۸:۰۹

از کودکی دیدن باکو برایم یک رویا بود

تا این که سال 2007 به بهانه ای سفر کوتاهی به آن شهر تاریخی داشتم. شهری که با دریاچه های متعدد آب شور (آبشوران) و نیز تپه های متعددی از جنس نوعی سنگ آهک محاصره شده است.

با دیدن تشابه حیرت انگیز مصالح بکار رفته (سنگ آهک و آجر) و معماری مساجد شهر داخلی (ایچری شهر) باکو با مسجد سنگی ترک، بلافاصله ذهن انسان متوجه امکان هم دوره بودن این بنا ها می شود. نظریه ای که به عنوان یک سر نخ نیازمند بررسی محققین است. با فرض هم دوره بودن این بناها، می توان قدمت بنای فعلی مسجد سنگی ترک را به قرن پانزدهم میلادی نسبت داد و سبک معماری آن را الهام گرفته از معماری مساجد شهر داخلی باکو دانست. شاید مصالح لازم ساخت مسجد سنگی ترک زیر نظر معمارانی از شهر باکو و از معادن اطراف آن تامین شده و به ترک حمل شده اند. چرا که در اطراف میانه و محال گرمرود چنین سنگهایی یافت نمی شوند. عکس بالا  نمایی از یکی از مساجد ایچری شهر باکو و عکس اول زیر مزین به نام امام علی ع از داخل کاخ شروانشاه‎ و عکس دوم زیر از پنجره سنگی مسجد امام علی ع ایچری شهر برداشته شده است که به طور حیرت انگیزی شبیه المانهای معماری بکار رفته در مسجد سنگی ترک است. 

 

سوالاتی دیگری نیز به شرح زیر قابل طرح است:

چه کسی هزینه این پروژه گران قیمت را متقبل شده است؟ چرا این پروژه پر هزینه در ترک اجرا شده است؟ حال آن که در شهرهای بزرگی مثل تبریز، مراغه و ... مشابه این مسجد دیده نشده است. اهمیت ترک در چه بوده است که مسجد سبک شروانشاه‎ در آن ساخته شده است؟

پی نوشت:

1. اگر سن مسجد سنگی ترک مثلا با استفاده از آزمايش راديو كربن توسط مراجع ذیصلاح تعیین می شد موجب برطرف شدن بسیاری از ابهامات می گردید. 

2. چند عکس دیگر از معماری و مساجد شهر داخلی باکو که نشان دهنده تشابه فراوان آنها با مسجد سنگی ترک هستند نزد اینجانب موجود می باشد که در صورت نیاز کارشناسان محترم تقدیم خواهم نمود یا در همین سایت منتشر خواهم کرد. 

کانال تلگرامی صدای میانه اشتراک‌گذاری مستقیم این مطلب در تلگرام

نظر شما

۹۷/۹/۱۰ ۰۸:۵۸

نامه مورخ 7 آذر 1397

 

ریاست محترم پژوهشگاه میراث فرهنگی 

جناب آقای دکتر عمرانی

 

با عرض سلام و تحیت

 

     احتراما همانطور که مستحضرید اهالی محترم روستای ترک شهرستان میانه، که پس از تعیین آن به عنوان مرکز بخش کندوان اکنون به شهر تبدیل شده است، سالها و قرنهاست که با علاقه مندی خاص به زادگاه خود یکی از زیباترین مساجد تاریخی کشور به نام مسجد سنگی را در آغوش خود نگاهداری می نمایند. در خصوص تاریخ این مسجد باشکوه همان طور که مستحضر هستید اقوال مختلف وجود داشته و تاکنون نتایج بررسی های سازمان محترم میراث فرهنگی و یا آن پژوهشگاه محترم در خصوص تاریخ این مسجد منتشر نشده و یا کمتر در معرض استفاده مردم قرار گرفته است. 

     اینجانب نیز با توجه به این که این روستا زادگاه اجداد من است و پدر بزرگ مرحوم ام به نام سید واسع کاظمی ترکی در آن پیش نماز بوده اند نسبت به موضوع علاقه مندی شخصی داشته و دارم. در این رابطه توجه حضرتعالی را به پستی که اخیرا در سایت صدای میانه به آدرس زیر قرار داده ام جلب می نمایم. همانطور که در ذیل این پست ملاحظه می فرمایید مباحث تکمیلی نیز توسط همشهریان گفتگو شده است.

https://vom.ir/farhoudk/posts/85999  

     در این پست از دید یک شهروند سعی نموده ام با عنوان نمودن فرضیه ارتباط سبک معماری این مسجد با سبک معماری شروانشاهان باکو که به عنوان میراث فرهنگ جهانی در یونسکو به ثبت رسیده و در لینک زیر قابل مشاهده است

http://whc.unesco.org/en/list/958

توجه همشهریان محترم و کارشناسان و محققین فعال در این حوزه را به حل معمای تاریخ این مسجد جلب نمایم. خالی از لطف نیست که با دعوت از شما به ملاحظه عکسهای "مجموعه شهر دیوارکشی شده باکو با کاخ شیروانشاه و برج میدان" و عکسهای مسجد سنگی ترک در لینکهای ذیل به شباهتهای زیاد این آثار و جذابیت موضوع مجددا اشاره داشته باشم:

http://whc.unesco.org/en/list/958/gallery/

https://fa.wikipedia.org/wiki/مسجد_سنگی_ترک

     لذا با توجه به توانمندی بی بدیل آن سازمان و پژوهشگاه محترم در امر شناسایی، حفظ و مرمت آثار باستانی کشور پیشنهاد و درخواست می نمایم با مبادرت به اقدامات ذیل گام موثر دیگری در راستای شفاف شدن تاریخ مسجد سنگی ترک برداشته شود. یقین دارم با توجه به اشراف حضرتعالی و همکاران محترم آن سازمان راهکارهای موثر برای شناسایی دقیق تر تاریخچه این مسجد و مرمت آن بدون این که به تاریخ آن لطمه وارد شود و استفاده از مصالح صحیح برای آن موجود می باشد. 

انجام آزمایشات  اندازه گیری و تخمین عمر مانند رادیوکربن بر تیرهای چوبی و منبر وغیره و یا بکار بردن سایر روشها در صورت وجود 

بررسی ارتباط سبک معماری مسجد سنگی ترک با معماری شهر داخلی باکو  

در این راستا موجب مزید امتنان است که هرگونه همکاری محتمل از طرف اینجانب ولو اندک به اطلاع رسانده شود تا افتخار همراهی شما را داشته باشم.

 

پیشاپیش از بذل توجه جنابعالی و راهنمایی که می فرمایید سپاسگزاری می نمایم.

 

ارادتمند

سید فرهود کاظمی

۹۷/۹/۷ ۰۹:۴۹

بر اساس مندرجات «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر» سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران که در سایت زیر قابل ملاحظه است، "مسجد جامع قریه ترک بالا" به نشانی "شهرستان میانه، بخش کندوان، شهر ترک، داخل بافت شهری" به شماره ثبت 868 و به تاریخ ثبت 28-05-1348 و با قدمت "اواخرمغول ـ اواسط قرن ۹ ق" درج شده است.

http://web.archive.org/web/20150406043613/http://iranshahrpedia.ir/docs/Asar-e%20Sabti%20(Up%20to%2026666)%20(Version%2090%2008%2029).zip

 

قرن 9 هجری قمری از جمعه بیست و یکم سپتامبر سال ۱۳۹۸ میلادی مطابق با 30 شهریور 777 هجری شمسی آغاز و در پنجشنبه یازدهم اکتبر سال ۱۴۹۴ میلادی مطابق با 19 مهر 873 هجری شمسی پایان یافته است. لذا قرن 9 هجری تقریبا مطابق قرن 15 میلادی است.

۹۷/۹/۶ ۱۷:۵۹

حاج آقا ببخشید من فقط در همین ماه مهر و آبان, هم خدمات متقابل ایران و اسلام استاد مطهری را برای سومین بار خوانده ام هم دو قرن سکوت استاد زرین کوب را و هم کتاب تمدن اسلامی ویل دورانت را. آنچه می نویسم را می دانم. ایمانم مثل شما طوطی وار و متزلزل نیست. تعصب اجازه ورود حقیقت به ذهن شما را نمیدهد. تعصب اجازه خروج باطل از ذهن شما را نمیدهد. اعراب مسلمان در اولین مواجهه با سکه طلا و نقره آنرا با نان معاوضه میکردند. آن تمدن اسلامی که جهان را تکان داد, در زمان خلفای عباسی بود نه خلفای ملعون اموی. خدمات آن تمدن اسلامی در کنار خدمات تمدن یونان و روم, یکی از سه رکن تمدن تاریخ بشریت است و جنبش اروپایی را ارزانی کرد. نه اروپا که تمام جهان مدیون تمدن اسلامی است اما نه تمدن ابتدایی سده اول اموی.

۹۷/۹/۶ ۱۷:۰۶

اغای نایبی لطفا از خرشیطان بیایید پایین،کمی با دیده بصیرت به تاریخ گذشته و خدماتی که مسلمانان انجام دادن،را تحقیق کنید و دست از کوته بینی و خودبزرگبینیتان بردارید.انقدر در لاک خود رفته ای که فکر میکنی دیگران هیچ فکر و نظری ندارن و مغز متفکر فقط شمایید و بس.و هر که از حق دفاع کرد بنظر شما میشود کور.کور شمایید که الان هم این پیشرفتها را نمیبینید،

۹۷/۹/۶ ۱۰:۱۲

در تایید فرمایش جنابعالی مشهور است که اعراب عاربه با توجه به عدم سکون و فقدان شهرنشینی در طول تاریخ هیچ اثر معماری چشمگیری نداشته اند. آثاری که از نبطیون در شمال شبه جزیره باقی مانده در اثر تسلط روم باستان و نفوذ فرهنگ روم باستان در آن ایجاد شده است. اعراب مستعرب مثلا در مصر و شام و عراق آثار تاریخی دارند که مربوط به تاریخ اعراب نیست.

نوعا بناهایی که در دوران اسلامی در ممالک تحت تصرف اعراب و یا ممالکی که خود بعدا با اختیار مسلمان شده اند ایجاد شده آثار معماران همان سرزمین می باشد که با الهام از تعالیم دین اسلام خلق شده است.

در چند دهه اول حیات اسلام در زمان خلفای راشدین با توجه به تنش های سیاسی گسترده و عمیق داخلی خلق آثار معماری اینچنینی از ذهن به دور بوده و گزارشی از آثار معماری عمده در دوران رسول اکرم ص و خلفای راشدین وجود ندارد. پس از آن در دوران امپراطوری بنی امیه اولین اقدامات ایشان ساخت مسجدالاقصی و قبه الصخره بوده است که در حدود سال 65 هجری شمسی آغاز شده و چند سال طول کشیده است. معماری اموی خود ملهم از معماری ساسانی و رومی است.

لذا انتصاب بنای مسجد سنگی ترک به زمان حیات امام حسن مجتبی ع به احتمال قوی مبنای علمی اثبات شده ای نخواهد داشت.

۹۷/۹/۶ ۰۸:۱۷

اینکه اعراب یاد گرفتند و ساختند با 10 سال و 20 سال نیست. خودتان شاهدید بعد از 30 سال هنوز نمیتوانیم عین پراید 30 سال پیش را بسازیم.

۹۷/۹/۶ ۰۱:۳۷

شاید اعراب اومدن و تمدن و از ایرانیها یاد گرفتن یا شاید امام حسن فقط دستور ساختش و داده مابقی ساختش به دست مردم میانه انجام‌شده

۹۷/۹/۵ ۲۰:۵۷

سن آللاه اندکی از الاغ تعصب پایین بیا و کمی تأمل فرما. میانه در سال 22 هجرت به دست مسلمانان فتح شده. یعنی فقط 9 سال بعد از فوت پیامبر (ص). از طرفی امام حسن (ع) در سال 50 هجرت شهید شده است. این مسجد هم بنا بر قوی ترین روایت در زمان حضرت امام حسن (ع) بنا شده است.

به نظر شما یک عرب که در چادر زندگی می کند در عرض 10-20 سال به چنان تمدن معماری و دانش مهندسی رسید که چنین بنای خارق العاده ای برپا کند؟ آیا رد این نظر، نشانه ضددینی و تعصب کور شما نشانه تدین و اعتقادتان است؟

۹۷/۹/۵ ۲۰:۴۳

شما روغنفکرها باید میان اعراب جاهل و اعراب عاقل تمیز قائل بشوید.یعنی چی؟امثال شماها هستن که میان امت اسلامی تفرقه میندازند و حکومت میکنند،اگر اسمتونو نویسنده گذاشتین،حداقل بروید بیشتر در این مورد تحقیق کنید با توهین به اعراب ،خودتونو ضایع میکنید.

۹۷/۹/۵ ۱۱:۱۹

با عرض سلام خدمت کاربر محترم (از اهالی ترک)

در پاسخ توجه شما را به عکسهای ایچری شهر باکو در سایت یونسکو جلب می کنم.

http://whc.unesco.org/en/list/958/gallery/

بنای کاخ شیروانشاهلار از طرف یونسکو به مرواریدی از معماری آذربایجان نامگذاری شده است. با توجه به تصاویر می توان گمان برد که معماری بنای مسجد سنگی ترک از معماری مجموعه کاخ شیروانشاهلار و مساجد اطراف آن برگفته شده باشد و نه بالعکس. چرا که کاخ شیروانشاهلار بسیار وسیع تر و باشکوه تر از مسجد سنگی ترک است. 

۹۷/۹/۵ ۱۱:۰۳

پس مسجدترک قبل ازاعراب چه کارکردی میتونسته داشته باشه؟
بنده هم نگفتم اعراب این مسجدوساختند،گفتم برای مساجدباکوازمسجدسنگی ترک الگوبرداری کردند.

۹۷/۹/۵ ۱۰:۴۲

اعراب مسلمان در صدر اسلام اگر چنین بنای باشکوهی بلد بودند , چادرهایشان را چهاردیوار میکردند. 

۹۷/۹/۵ ۱۰:۲۱

با درود خدمت استاد گرامی جناب آقای دکتر نائبی

احتراما توجه حضرتعالی را به سایت اینترنتی سازمان یونسکو در آدرس ذیل جلب می نمایم که در آن مجموعه شهر داخلی باکو به عنوان میراث جهانی ثبت شده است.

http://whc.unesco.org/en/list/958

ترجمه متن توضیحات آن به شرح ذیل می باشد:

(عنوان: شهر دیوارکشی شده باکو با کاخ شیروانشاه و برج میدان)

(شهر دیوارکشی شده باکو که بر روی مکانی که از دوره پارینه سنگی سکونتگاه بوده نشانه هایی از حضور زرتشتیان، ساسانیان، اعراب، پارسیان، شیروانیان، عثمانی و روسها در یک مجموعه فرهنگی را دارد. شهر داخلی (ایچری شهر) بخش زیادی از دیوارهای دفاعی قرن دوازدهم میلادی خود را حفظ کرده است. برج میدان (قیز قالاسی) متعلق به قرن دوازدهم بر روی یک سازه باستانی تر دیگر که مربوط به قرن هفتم تا ششم قبل از میلاد مسیح بنا شده و قصر سده پانزدهم میلادی شیروانشاهان یکی از مروارید های معماری آذربایجان می باشد.)

ضمنا همانطور که کاملا مستحضر هستید اگر سن مسجد سنگی ترک مثلا با استفاده از آزمايش راديو كربن توسط مراجع ذیصلاح تعیین می شد موجب برطرف شدن بسیاری از ابهامات می گردید. 

https://www.isna.ir/news/8403-03566/بين-الملل-تاريخ-تعيين-قدمت-آثار-باستاني-از-طريق-آزمايش-راديو

امیدوارم با تلاش های همه همشهریان عزیز سازمان محترم میراث فرهنگی اقدامات شایسته تر در خصوص این مسجد تاریخی مبذول فرمایند.

۹۷/۹/۵ ۱۰:۰۶

بسیاری ازاهالی ترک بنای این مسجدرادرزمان حمله اعراب به منطقه اذربایجان وبدستورامام حسن میدانند.
تشابه این مسجدبه مساجدباکومیتواندبه این دلیل باشدکه ترک درمسیرسپاه اسلام به باکوبوده ومدتی اینجاساکن شده اندوازمسجدسنگی ترک برای بنای مساجدباکوالگوگرفته شده است

۹۷/۹/۵ ۰۹:۰۱

باسلام بر مهندس کاظمی عزیز

بله وقتی کاخ شروانشاهان را می بینیم, شباهت بسیار زیاد معماری و مصالح آن با مسجد ترک را حس میکنیم. 

چند نکته عرض کنم شاید به حل معما کمک کند یا بدتر و پیچیده تر کند:

1_ مسجد ترک متعلق به قرن 15 میلادی نیست و در کتاب تاریخ و جغرافیای میانه با یک دلیل رد کرده ام.

2_ هر دو بنا متعلق به صدر اسلام و ورود اسلام به منطقه آذربایجان است.

3_ از کجا معلوم آن معماری از این معماری اقتباس کرده یا هر دو از یک معماری دیگر اقتباس کرده اند.

4_ مصالح کاخ شیروانشاه نیز معلوم نیست از باکو باشد و ممکن است مثل مصالح مسجد سنگی ترک از دوردستها آمده باشد.

اخبار روز