کد خبر: ۸۶۸۷۲
۴۷۰ بازدید
۶ دیدگاه

واقعه زلزله بزرگ میانه-گرمرود و تخریب مسجد سنگی ترک

۹۷/۱۰/۱۹
۰۰:۰۵

شامگاهان 13 می 1844 میلادی زلزله ای در آذربایجان شرقی موجب ویرانی بخشهای معتنابهی از محال سراب و گرمرود گردید. بسیاری از روستاهای میانه با تلفات زیاد بطور کامل ویران شدند و نیمی از شهر میانه تخریب گشت. اطلاعاتی از وسعت خرابی محال سراب و شرق آن به سوی دره سنگاور وجود ندارد. ولی در گرمرود و به سمت جنوب شرق در بخش کاغذکنان خرابی ها جدی بوده اند. ناحیه آسیب دیده منطقه بزرگی را شامل شده و از آق کند، یانگی کند، ارمغانخانه گزارش تخریب واصل شده بود. لرزش این زلزله در تبریز و رشت با شدت حس شده و رانش زمین در لنکران تا چند دقیقه تداوم داشت. 

جملات فوق ترجمه بخشی از صفحات 61 و 62 "تاریخ زلزله های پارسی" نوشته زلزله شناس یونانی آقای نیکولاس آمبراسیس، 1929-2012، و مستشرق دانشگاه کمبریج آقای چارلز ملویل می باشد. 

A History of Persian Earthquakes, By N. N. Ambraseys, C. P. Melville, Cambridge University Press, 10 Nov 2005

زلزله مزبور به تاریخ ​24 ربیع الثانی 1260 هجری قمری (پاورقی شماره 277 همین کتاب​) منطبق با 23 اردیبهشت 1223 هجری شمسی در دوران محمد شاه قاجار و صدارت حاجی میرزا آقاسی​ و ولایت بهمن میرزا (پسر چهارم عباس میرزا) بر آذربایجان رخ داده است. 

با عنایت به واقعه فوق در اینجا قصد دارم چند نکته جالب را به استحضار همشهریان علاقه مند برسانم. 

در پاورقی شماره 276 کتاب آقای آمبراسیس آمده است که:

احتمال دارد سنگ نبشته مسجد سنگی ترک که بازسازی این مسجد را در تاریخ 1282 هجری قمری یعنی 1865 میلادی (1244 هجری شمسی) ذکر می نماید اشاره به آثار این زلزله داشته باشد. 

نیز در صفحه 63 همین کتاب در توضیح زلزله سال 1879 میلادی (شنبه 2 فروردین 1258 هجری شمسی) بزقوش-گرمرود می نویسد:

در ترک، مسجد سنگی خواجه کاووس ترکی، که در زلزله 1844 میلادی ویران شده و از نو ساخته شده بود، آسیب دیده و مناره های آن فرو افتادند. 

مطالب فوق نشان می دهند که آثار تخریب زلزله 1260 هجری قمری در گرمرود بسیار شدید تر از زلزله 1296 قمری بوده است.

از مرحوم سید واسع کاظمی ترکی (5 بهمن 1248 - 17 تیر 1312)، (پدر بزرگ اینجانب) کتابی به یادگار مانده است که در آن تاریخ زلزله بزرگ گرمرود طبق سروده جمشید خان (ملقب به مبکی) در صفحه پشت جلد آن خطاطی شده است.

کتاب مزبور تحت عنوان مجالس المتقین، نوشته شهید ثالث ملا محمدتقی برغانی، هم اکنون نزد اینجانب محفوظ است که در تصویر مطلب، تصویر دست نوشته واقع در بخشی از صفحه پشت جلد این کتاب را تقدیم همشهریان گرامی می نمایم. شعر مربوط به زلزله بزرگ گرمرود اینطور خوانده می شود:

ز هجزت هزار و دو صد شصت بود

اذا زلزلت گشت در گرمرود

ذیل شعر تاریخ زلزله بزرگ گرمرود، سروده دیگری از همین شاعر در خصوص تاریخ زلزله کوچک ذکر شده است که در آن ظاهرا تاریخ زلزله 1296 را به اشتباه 1096 ذکر نموده است. این شعر به این صورت خوانده می شود:

ز هجرت هزار و نود شش گذشت

اذا زلزلت شد شقاقی شکست

که در آن منظور از شقاقی همان محال سراب است که پس از مهاجرت و استیلای ایل شقاقی به این منطقه در دوران صفویه، به نام آنان معروف بوده است. 

متاسفانه اسناد دال بر هویت سراینده این ابیات، مرحوم جمشید خان، در اختیار اینجانب نیست. لذا امیدوارم اهل فن در این خصوص ذیل همین مطلب اظهار نظر فرمایند.

طی بررسی هایی که انجام گشت معلوم گردید دستخط مزبور مربوط به پسرعموی میرواسع کاظمی یعنی مرحوم سید علی اصغر کاظمی معروف به میرزا علی اصغر می باشد.

 

روحشان شاد و یادشان گرامی باد

کانال تلگرامی صدای میانه اشتراک‌گذاری مستقیم این مطلب در تلگرام

نظر شما

۹۷/۱۱/۱۴ ۱۲:۴۹

با توجه به بررسی های اخیر، متن مقاله تصحیح گردید.

۹۷/۱۱/۹ ۲۲:۲۹

با بررسی های مجدد انجام شده برای اینجانب روشن شد که دستخط مزبور متعلق به میرزا علی اصغر کاظمی که پسرعموی سیدواسع کاظمی هستند بوده است که بدینوسیله تصحیح می گردد.

علاقه مندان به مطلب ذیل مراجعه فرمایند

https://vom.ir/farhoudk/posts/87238

۹۷/۱۰/۲۰ ۰۰:۳۷

مرحوم سید واسع کاظمی ترکی در زمان زلزله کوچک حدودا ده ساله بوده اند.

۹۷/۱۰/۱۹ ۲۰:۵۱

با عرض سلام خدمت جناب آقای نائبی و تشکر از راهنمایی بابت جمشید خان مبکی و ایل شقاقی.

۹۷/۱۰/۱۹ ۱۶:۱۱

باسلام محضر مهندس کاظمی نوه مرحوم پنبه ای و نوه آیت الله سیدواسع مجتهد ترکی

سپاس بیحد و بیعد بابت این تحقیق و ترجمه خوبتان.

جمشیدخان مبکی از شاعران مرثیه سرای میانه است که بسیاری از مراثی مداحان، اشعار این شاعر گمنام است. متولد ونجان و ساکن کولوچه خالصه بود و دوباره به ونجان بازگشت. او متولد حدود 1280 تا 1290 قمری بود و به زلزله مذکور بسیار نزدیک بوده است و عجیب است که 200 سال اشتباه کرده باشد چراکه قطعاً پدرش آن زلزله را دیده به ویژه آنها نزدیک ترک و در همان محال زندگی می کردند.

ضمناً شقاقی ها لااقل از 1000 سال پیش در گرمه چای یا همان گرمه رود زندگی می کنند نه از زمان صفویه.

۹۷/۱۰/۱۹ ۱۴:۲۶

شاید شاعر مورد اشاره در متن، جمشید خان اردشیر افشار ملقب به "مجدالسلطنه" فرزند اردشیرخان سرتیپ و نوه یوسف خان شجاع الدولـه افشار قاسملو باشد. 

اخبار روز