کد خبر: ۱۲۶۸۷
۸۷۹ بازدید
۰ دیدگاه

میرزا علی اکبر صابرین وفاتینین ایل دؤنومی ایله ایلگیلی

۹۲/۴/۲۱
۱۱:۳۷



بوگون بؤیوک مبارز شاعریمیز میرزا علی اکبر صابر (هوپ هوپ)ون وفاتینین ایل دؤنومودور. بو مناسبتله اوستاد دکتر حسین محمدزاده صدیق ین نشره حاضیرلادیغی هوپ هوپ نامه کتابینین اؤن سؤزوندن بیر پارچا بورادا نقل ائدیریک. انشا الله کتاب گله جکده نشر اولاجاقدیر.

صابرین ادبی یارادیجیلیغی ایکی دوران بؤلمک اولار:

بیرینجی دوران ایگیرمی ایله یاخین سورموشدور. یعنی اونون شعر دئمه‌گی و شاعرلیگی‌نین باشلانغیجینی اون اوچ یاشیندان حساب ائتسک، ایگیرمی ایله یاخین، یعنی اوتوز اوچ یاشینا قده‌ر (1284 ش. / 1905 م.) یالنیز شاماخی شهرینده تانینان بیر یاخشی نوحه، مرثیه، طنز، غزل و قصیده یازان یئرلی شاعر کیمی ایدی.

اونون چاپ اولان ایلک شعری 1905 ـنجی ایل شرق روس روزنامه‌سی‌نین نشری مناسبتی ایله یازدیغی تبریک شعری‌دیر. همین روزنامه بو شعرین باشیندا بئله یازمیشدیر:

«شاماخیلی علی عظیم‌اف برادریمیزین اداره‌میزه خیرخواهانه مکتوبوندن لفّینده‌کی صابر تخلص‌لو بیر شاعرین کلامیدیر.»


ایلک چاپ اولان شعر بئله باشلاییردی:

شکر لله کی آفتاب سخن،

شرقی معنادان اولدو چهره‌نما.

بو شعر ایله صابر یارادیجیلیغی‌نین ایکینجی دورانی باشلاییر. خصوصیله بیر ایل سونرا ملانصرالدین نشریه‌سی و اونون آردینجا چیخان نشریه‌لرده دواملی و دالبادال چاپ اولان صابرین شعرلری بو دورانین محصولودور.

صابر یارادیجیلیغی‌نین ایکینجی دورانی بئش ایل چکدی و بو بئش ایلده، او، عباس صحت دیلیجه دئسک: شعرده عظیم بیر انقلاب وجودا گتیردی.

صابرین بو بئش- آلتی ایللیک دورانین یازدیغی شعرلری، اوندان قاباق بوتون قرنلر یازان شاعرلری‌نین هئچ بیریسی‌نین شعرلرینه بنزه‌میردی. اونون شعرلری، تمامیله، هم شکل و قالب و هم مضمون و ومحتوا باخیمیندان یئنی ایدی و بئله‌لیکله یئنی صابر مکتبی یارانماغا باشلامیشدیر.


صابر شعر مکتبی‌نین ایلک اؤزه‌للیگی و خصوصیتی، اسکی شعر فورمالاریندا دگیشیکلیک‌لر یاراتماقلا برابر، فورمالارا عائد اولان سنّتی مضمونلاری دگیشدیردی. صابر شعر مکتبی‌نین سبک و اسلوبوندان دانیشارکن بعضی اؤزه‌للیک‌لرینی بئله سایا بیله‌رم:


1- 2. شعر مصراعلارینی آرتیقلی (= مستزاد) حالینا گتیرمک و بونونلا برابر، قافیه‌لری دگیشیک حالا سالماق و دالی قاباق ائتمک. بو اؤزه‌للیک صابردن قاباقکی شاعرلرده گؤرونمه‌ین و سابقه‌سی اولمایان بیر حال ایدی.


2- 2. بوتون شعر فورمالاریندا طولی وحدت یاراتماق. بئله‌کی بیر قطعه شعرین بوتون بیتلرینده معنا باغلیلیغی ساخلانیلیر. حال بوکی قاباقکی شاعرلر هر بیتده خاص مضمون و معنا حفظ ائدیردیلر و شعرده عرضی وحدت وار ایدی.


3- 2. هر جوره ابتذالدان اوزاق گزمه. بئله‌کی شاعر اؤزونو مجبور و موظف ائدیردی درین اجتماعی- سیاسی مضمونلاری شعره داخل ائله‌سین. اونا گؤره هر مصراع و هر بیت اوخوجونو فکره و دوشونجه‌یه وادار ائدیردی.


4- 2. تکرار اولونمازلیق. بئله‌کی صابر شعر مکتبینده مضمونلار یئنی‌دیر، تکرار اولونمازدیر و قاباقجادان اوخوجو مضمونون نه اولدوغون حدس وورا بیلمیر. حال بوکی صابردن قاباقکی شاعرلرین شعرلری‌نین مضمونلاری یار و دلداردا خلاصه اولوردو و اوخوجونون قولاغی دولو ایدی.


5- 2. صابر بوتون شعر فورمالاری، خصوصاً غزل فورماسینی بی‌مزه مغازله‌لردن نجات وئردی، قورودو و ساخلادی. اونون خلفی صائب تبریزیده بئله ایش گؤرموش ایدی. صائب ایله صابرین بو ایشده فرقلری اوندان عبارت ایدی‌کی صائب شعری تعلیمی و اخلاقی مضمونلار ایله دولدوردو، صابر ایسه طنزی و سیاسی- اجتماعی معنالار گتیردی.


6- 2. صابر شعری یوکسک درجه‌لره چاتدیردی، بئله‌کی دوشونجه، تفکر و عقل چیلیگی شعره داخل ائتدی و شاعری دنیایا سطحی باخماقدان قورتاردی و شعر، فلسفی گؤروشلر و اجتماعی دوشونجه‌لره یول آچدی.


7- 2. صابر شعر وسیله‌سی ایله اسلام دینی‌نین حقیقی و ایچ اوزونو گؤسترمگه چالیشدی و دینیمیزه داخل اولان خرافات و موهوماتی افشاء ائدرک اوخوجونو اسلامین عظمتینه ساری آپاردی و حقیقی دینی اینانجلاری محکم‌لندیرمگه چالیشدی.


8- 2. صابر سبب اولدوکی منحرف و ساپیق عشقدن سؤز ائدن ابتذالچی شاعرلر، یاواش- یاواش قیراغا چکیلدیلر و فیلوسوفلار، متفکرلر، واعظ‌لر، ناصح‌لر و دوشونجه صاحبلری شعر دئمگه باشلاسینلار.


9- 2. صابر شعر مکتبی‌نین ان مهم و گؤزه چارپان اؤزه‌للیگی سیاسی و اجتماعی مسأله‌لره اعتنا ائتمکده‌دیر. شعر شاهلارین قصرلریندن و درویشلرین مورگوله‌دیکلری خانقاهلاردان چیخیب قارا جماعتین ایچینه گلدی.


10- 2. صابر دیلیمیزده اولان مثللر، کنایه‌لر و آتالار سؤزلریندن بوللوجا استفاده ائتمگه چالیشدی و فولکلوروموزدن نوعلارینی شعره چاغیردی. عارف شاعرلرین ایشی یالنیز عرفانی شعرلر یازماق، نوحه یازانلارین ایشی فقط مرثیه قوتماق و ... ایدی. قصیده‌یه میل گؤسترنلر قصیده، غزلچیلر غزل و رباعی قوشانلار ایسه یالنیز رباعی قوشوردولار. ولاکن صابر، هم مضمون و هم فورماجا هر جوره فکره و هر جوره قالیبا یول وئرن بیر شاعر حساب اولونور.


11- 2. صابرین شعرلری‌نین بیر باشقا مزیتی بودورکی اونلار چوخ ساده و آنلاشیلان دیلده یازیلمیشدیر. بیر صابرشناس ـین دئدیگینه گؤره، اونلاری بئش یاشیندا اوشاق بئله اوخوسایدی، آنلاشیلماز بیر سؤز تاپماز ایدی.


12- 2. ان مهم اؤزه‌للیک بوکی، هر کس صابرین شعرلرینی اوخوماغا و ازبرلمگه باشلادی. هئچ کیمسه اؤزونو اوندان احتیاج‌سیز گؤرمه‌دی. هرکس صابره احتیاج حس ائتدی و صابرین شعر باره‌سینده دئدیگی آشاغیداکی سؤز تحقق تاپدی:


خلقین اوخومادیغی و از برلمه‌دیگی شعر، شعر دگیلدیر.


13- 2. صابرین خلاقیتینده، موضوع گئنیشلیگی واردیر. بئله‌‌کی او، عائله حیاتی‌نین ان عادی مسأله‌لریندن توتموش، دنیانین مهم سیاسی حادثه‌لرینه قده‌ر دوشور و شعرلرینده هر بیر مسأله‌یه یول وئره بیلیر. بیز بیلیریک‌کی مداح شاعرلرین ایشی یالنیز مداحلیق، عاشق‌پیشه شاعرلرین ایشی فقط عاشقلیک.


14- 2. صابر اؤز زمانیندا بیرینجی دفعه اولاراق شعر قالیبلارین آلت- اوست ائله‌مگه و سیندیرماغا باشلادی. بو ایشی ائله مهارت و جسارت ایله یئرینه قویدوکی اؤز زمانیندا یاشایان کهنه شاعرلرین هئچ بیریسی اونا قارشی چیخا بیلمه‌دی. هامی اونو بگندی و سئودی.


صابر عمومیتله شعرلرینی عروض بحر و وزنلرینده یازمیشدیر. لاکن موضوعلاری‌نین یئنی‌لیگی و تکرار اولونمازلیغی سبب اولموشدو کی بیر سنت اولاراق ردیف و قافیه‌لری ایسته‌دیگی کیمی دگیشسین و کهنه قایدا- قانونلاری یئنی‌لتسین. گرچه مخمس، مسدس، رباعی و بو کیمی قالیبلاردا شعر یازمیشدیر، آنجاق اونلاری خلقین باشا دوشمه‌دیگی سؤزلر ایله یوخ، بلکه تام عادی دانیشیق دیلینده اولان کلمه‌لر و جمله‌لر ایله بزه‌میشدیر. اونلاری خلقین مالی ائتمیشدیر.

15- 2. صابرین بیر هنری ده شعر قهرمانینی دیندیرمه، و اونلارین دیلیجه دانیشما و شعر یازمادیر. اونون شعرینده خان، بیگ، قوجا، جوان، شاه، وزیر، عوام، قارا جماعت، قادین و هر کس اؤزدیلی و شیوه‌سی ایله دانیشیرلار و هر کس اؤز سؤزلری ایله اؤزونو افشاء ائدیر. ساتیرام، فهله، اوخوتمورام ال چکین!، اکینچی، آخ نئجه کئف چکمه‌لی ایام ایدی و باشقا شعرلری بو اسلوب ایله یازیلمیشدیر.


صابر شعرلرینده نظره گل بعضی عیبلرده واردیر. اودا، یئرسیز و غیر ضروری اولاراق اجنبی روس کلمه‌لری ایشلتمه‌سی‌دیر. بو کلمه‌لرین بعضی‌لرین ایشلتمه‌گه مجبور اولسادا، بیر چوخلارینی شعریمیزه داخل ائتمیه بیلردی. هر حالدا او، سونیا (= آدام آدی)، پاساژ، بالون، سالون، بولوار، پارلمان کیمی سؤزلری ایشلتمکده معذور ایدی.




بو معلومات اوچون باخ: صابر گولور، ص 13.

حاج ابراهیم قاسم‌زاده، اقبال نشریه‌سی، ش. 409 .




کانال تلگرامی صدای میانه اشتراک‌گذاری مستقیم این مطلب در تلگرام

نظر شما

پیشگیری از کرونا

از برخورد نزدیک با افراد دارای علایم بیماری خودداری نمایید.

اخبار روز