کد خبر: ۴۳۶۹۳
۳۰۷۳ بازدید
۴۲ دیدگاه

ترکی هنر است (4):

مکعب اسرارآمیز آوایی و راز هارمونیک بودن زبان ترکی

۹۴/۴/۲۱
۲۰:۵۴

در سلسله مباحث آموزش زبان ترکی در صدای میانه در این جلسه به معرفی راز هارمونیک بودن و خوش آوایی زبان ترکی می پردازیم. لابد شما هم بارها در مواجه با فارسی زبان ها با لبخند آنها مواجه شده اید که با اشتیاق به صحبتهای ترکی یا حتی صحبت فارسی شما گوش می دهند؟ چرا؟ بخاطر اینکه شما ناخودآگاه هارمونیک و ملودیک صحبت می کنید که شنونده از شنیدن آن لذت می برد. این موضوع را حافظ شیرازی به این تعبیر می کند که مصاحبه با ترکها، باعث طولانی شدن عمر می شود (بخاطر خوش گذشتن زمان):

"ترکان پارسی گوی بخشندگان عمرند"

راز خوش آوایی زبان ترکی در داخل مکعب اسرارآمیز آوا نهفته است:

این مکعب را توضیح می دهم تا آنرا درک کنیم. کافیست اندکی حوصله به خرج دهید و وسط توضیح، از کشف این راز منصرف نشوید!

این مکعب اسرار آمیز دارای 3 محور مختصات مانند مختصات دکارتی XYZ می باشد که تمامی 9 حرف صدادار ترکی در گوشه های این مکعب گنجانده شده اند. باید بدانیم که زبان ترکی کاملترین آواهای بشری را دارد که عبارتند از مصوتهای 9 گانه:

آ (آی)، ا (من)، ائـ (بئش)، ی (قیز)، ی(بیز)، اوْ (قوچ)، اوُ (قوش)، اؤ (گؤز)، او (اوچ)

در زبان ترکی این صداها از 3 منظر مختلف تقسیم بندی می شود:

  • صداهای ثقیل (آ ـ اوْ ـ اوُ ـ ای) که تلفظ ثقیلی دارند و صداهای ظریف (ا ـ ائـ ـ ای ـ اؤ ـ او) که تلفظ ظریفی دارند.
  • مصوتهاي غنچه اي «اوْ، اوُ، اؤ، او» كه هنگام تلفظ آنها لبها بصورت غنچه­اي بسته مي­شوند، و مصوتهاي و غيرغنچه­اي «آ، اي، اي، ائـ ، اَ» که هنگام اداي آنها ، دهان باز ميشود.
  •  مصوتهاي باز "آ ، اَ ، ائـ ، اوْ ، اؤ" که در ادای آنها فك پائين دهان به سمت پائين رفته و دهان كاملاً باز مي­شود. و مصوتهای بسته «اي ، اي ، اوُ ، او» که هنگام اداي آنها آرواره بسته­تر شده، دهان با حجم نيمه­ باز آنها را تلفظ مي­كند.

 خب! حالا با توجه به سه نوع تقسیم بندی می توان سه محور تعریف کرد و با توجه به 2 گروه در هر تقسیم بندی هر کدام از صداها را در یک سمت قرار داد. نه خودآگاه به مکعب آوایی ترکی می رسیم که هر صدا دارای 3 خصوصیت است. مثلاً صدای "آ" هم ثقیل است هم غیرغنچه ای و هم باز.

اما این مکعب غیر از یک رابطه ریاضی و پازل چه چیزی در دل دارد؟ قوانین آوایی را براساس این تقسیم بندی تعریف می کنیم:

 

قانون هماهنگي مصوتها:

همه مصوتهاي يک کلمه از نظر ثقيل و ظريف بودن تابع مصوت هجاي اول هستند. يعني اگر مصوت هجاي اول ، ثقيل بود ، تمام مصوتهاي ديگر آن کلمه يا پيوندهاي آن ، ثقيل خواهند بود و اگر مصوت هجاي اول ، ظريف باشد ، ديگر مصوتها نيز ظريف خواهند بود. براي نمونه در ترکي يارا (زخم) درست است نه ياره. و در ادامه: یارالان، يارالاندي، يارالانديردي، يارالانديرديلار. یا برای مصوت ظریف مانند «ائـ»: ائشيک، ائشيکده ، ائشيکده­کي ، ائشيکده­کيلر ، ائشيکده­کيلرين ، ائشيکده­کيلرينکي، ائشيکده­کيلرينکيدی و ... .

در مورد کلمات دخيل سعي مي­کنيم آنها را ترکيزه کنيم. مانند: باهار (بهار) ، هاوا (هوا) ، ناماز(نماز).

 

قانون هماهنگي لبها:

نه تنها مصوتهاي يک کلمه (اعم از ريشه و مصوتها)از لحاظ تقسيمبندی ­ثقيل و ظريف نمي توانند همزمان با هم بيآيند ، از لحاظ نوع غنچه اي يا غيرغنچه اي نيز داراي ضوابط و نظم خاصي هستند که از آن ضوابط هم بايد تبعيت نمايند. اين قوانين چنين هستند:

الف­ ـ اگر مصوت اول غيرغنچه­ اي باشد ، مصوتهاي ديگر نيز غيرغنچه­ اي خواهند بود. مانند: قاپي ـ قاپيدا ـ قاپيداكي ـ قاپيداكيندا ـ قاپيداكيندادير

ب­ ـ ولي اگر مصوت اول غنچه­ اي باشد، اگر يكي از مصوتهاي­ آن از نوع باز باشد‏، مصوتهاي بعد از خود را تابع خود خواهدكرد. مانند: قوزوـ قوزوچو ـ قوزوچونون ـ فوزوچونوندور

کلمات دخیل نیز در قالب اين ساختار درمي آيند. مانند: لوطو (لوطي) ، اباالفضل(ابوالفضل) ، نوخوش (ناخوش)

 

قانون عمومي هماهنگي مصوتها:

تمام پيوندها نيز از لحاظ داشتن مصوتهاي ثقيل و ظريف يا غنچه­ اي و غيرغنچه­ اي از مصوت هجاي نخست تبعيت مي­کنند.

 

قانون توالي مصوتها:

در کنار تمام محدوديتها و قوانين حاکم بر مصوتهاي ترکي ، اين مصوتها اجازه ندارند در هرجائي از کلمه که خواستند، ظاهر شوند. مثلاً مصوت «اي» با شرايط خاصي حق دارد در ابتداي کلمه بيآيد. از طرفي مصوت «اؤ» فقط در ابتداي کلمه نقش بازي مي کند و نمي­تواند در داخل کلمه بيايد. جدول زير هم موقعيت مصوتها و هم تبعيت مصوتهاي بعدي از مصوت اول را نشان مي دهد:

 

جدول قانون توالي مصوتها در زبان ترکي

موقعيت مصوتها

مصوت

مصوتهاي بعدي

نمونه

فقط در اول کلمه

ائـ

ي ـ ـه (ه ، اَ)

ائشيک ، يئريمک ، يئددي ، سئرچه ، ائرته

اؤ

وـ ي ـ ـه(ه،اَ)

اؤزوم ، تؤکندي ، گؤزل ، گؤزلدي ، سؤيله

اوْ

وُ ـ آ ـ ي

اوْروج ، اوْتاق ، قوْناق ، قوْناقليق ، قوْنشو

در همه جاي کلمه

آ

آ ـ ي

آنا ، آشاغي ، قارا ، آغيز ، خانيم

اَ

اَ ـ ي

الک ، اسکي ، اسمک ، گلمک ، ازيلگن

ايْ

آ ـ يْ

ايْشيْق ، ايْلديْريْم ، ايْليْق ، ايلان ، اينان

اي

اَ ـ ي

ايستک ، گيرمک ، ديري ، ديرک ، ايکي

اوُ

وُ ـ آ ـ ي

قوُشچُو ، قوُلاق ، اوُجاليق ، قوُرشاق ، اوُشاق

او

وـ ـه(ه،اَ)ـ ي

اوزوک ، اوزمك ، اوزوملري

نكاتي ديگر در آواشناسي تركي

تعميم خصوصيت کوتاهي صائتهاي زبان ترکي به کلمات دخيل

گفتيم که زبان ترکي زباني کوتاه صائت با بياني سريع و تند است و هيچ کشيدگي و مدّ دادن در آن وجود ندارد مگر به ندرت آنهم براي کلمات بيگانه. يعني اگر فارس زبان هم «بادام» مي گويد ، ترک زبان هم «بادام» مي گويد ، سرعت آنها يکي نيست. فارس زبان کشيده تر و بصورت ممدود آنرا ادا مي کند ولي ترک زبان بسيار سريع و تند تلفظ مي کند. همين خصوصيت زبان ترکي باعث مي­شود، کلمات دخيل از زبانهاي ديگر از يک فيلتر ديگر عبور کنند ، سپس وارد زبان ترکي شوند. لذا اگر در فارسي مي­گوئيم: «يارم آمد»، در ترکي همين «يارم» را بسيار سريعتر تلفظ خواهيم کرد: «ياريم گلدي». به همين ترتيب: بادام ، شيرين ، ناشي ، گيج ، داغ ، چاي ، امامزادا ، خارابا و ... .

لهجه ترکها در فارسی از همین جا ناشی می شود که میزان کشیدگی صداها یا مثل ترکی کوتاه است یا به اندازه فارسی نیست.

 

التقاء ساکنين در ترکي

در ترکي دو حرف مجاور نمي­توانند ساکن باشند. زبان ترکي بسيار روان و جاري است و تحمل التقاي ساکنين را ندارد و برخلاف زبان عربي نمي­تواند کلماتي مانند: قبض، وقف، اکل، خبط، حکم و ...را تحمل کند. حتي کلمات فارسي و عربي هم که وارد ترکي مي شوند بايد خود را در اين قالب سازگارکرده و ساکن اول را متحرک کنند. اين هم يکي ديگر از فيلترهاي زبان­ترکي براي ورود کلمات است. لذا در ترکي مي­گوئيم: قبير(قبر)، نذير آشي(نذر آشي) ، قدير گئجه­سي(شب قدر)، صبير گلدي(صبر آمد)، عؤمور کئچدي(عمر رفت)، ظولوم(ظلم)، حوکوم(حکم)، طبيل(طبل) و ... .

 

اشاره اي به قوانين حاکم بر صامتها

در زبان ترکي ديديم که صائتها مطابق قوانيني پيچيده اما منظم با هم در تعامل هستند که باعث خلق زباني ملوديک و هارمونيک با نام زبان ترکي مي شوند. هارموني بودن اين زبان تنها بخاطر قوانين حاکم بر صائتها نيست بلکه قوانين حاکم بر صامتها نيز اين نقش را ايفا مي کنند. همانطور که در ترکي امکان ندارد در يک کلمه هم صائت «آ» بيايد و هم «اؤ»، مشابه اين نيز قوانيني وجود دارد که اجازه نمي­دهد حروف کلمات ترکي بصورت اتفاقي و ناهمگون در کنار بيايند.

چون اين بحث طولاني بوده و در حوصله اين مجال نيست، تنها گريزي کوتاه مي زنيم که صامتها يا حروف بي­صدا در ترکي مانند صائتها از نقطه نظرهاي مختلف تقسيم بندي مي شوند و هر صامت در هر کدام از تقسيم بندي ها به يک طرف رفته و دسته بندي مي شود. از يک منظر به «کوتاه ـ بلند» تقسيم مي شوند ، از منظري ديگر در تقسيم بندي «آوادار ـ بي­آوا» به دو دسته ديگر تقسيم مي شود.

از دیگر قوانین آوایی این است که اگر در کلمه ای یکی از حروف "ق ـ خ ـ غ" بیآید، مصوت های آن کلمه ثقیل خواهند بود.

باز در بحثي ديگر از نظر مخرج ادا به دسته هاي «لبي ، دنداني ، حلقي و سقفي» بخش بندي مي شوند. تقسيم ديگري نيز از نظر «ناقص و کامل» بودن داريم. لذا هر صامت در هر تقسيم بندي موضع خود را مشخص کرده و در يک گروه بندي قرار مي گيرد. مانند بحث صامتها ، قوانيني بر هر کدام از دسته بندي حاکم و مجموع دسته بندي ها حاکم است که اجازه نمي­دهد هر صامتي در هرکلمه که خواست، ظاهر شود. براي نمونه قانوني داريم که مي­گويد: «اگر دو صامت کامل در يک کلمه همسايه شوند ، آندو بايد از نظر آوادار يا بي­آوا بودن بايد همجنس باشند». مطابق اين قانون در ساختن صفت از «دوز» ، از بين دوزگون و دوزکون بايد دوزگون را انتخاب کنيم چون صامتهاي«ز» و «گ» هر دو آوادار بوده و همجنس هستند اما از ميان کوسگون و کوسکون ، کوسکون درست است چون «س» و «ک» هر دو بي­آوا هستند.

 

سلسله مباحث ترکی هنر است:

 

ترکی هنر است (10) : دیدگاه بزرگان در مورد جایگاه زبان ترکی ترکی هنر است (9) : برای اینکه ترکی را درست صحبت کنیم این 10 نکته را رعایت کنیم ترکی هنر است (8) : قواعدی در گویش محاوره ای آذربایجان ترکی هنر است (7) : عجایب اسم و صفت در ترکی ترکی هنر است (6) : گستردگی و تنوع زمان در ترکی ترکی هنر است (5) : اعجازی به نام فعل ترکی هنر است (4): مکعب اسرارآمیز آوایی و راز هارمونیک بودن زبان ترکی ترکی هنر است (3): آیا زبان ترکی تک هجایی است؟! ترکی هنر است (2) : پسوند "مه" و نفوذ آن در زبان فارسی ترکی هنر است (1) : گؤز در ترکی
کانال تلگرامی صدای میانه اشتراک‌گذاری مستقیم این مطلب در تلگرام

نظر شما

۹۸/۶/۲۶ ۱۵:۱۴

قوائد زبان ترکی شباهت زیادی به هندواروپائی دارد
مقاله بسیار زیبائی بود.تشکر استاد

۹۶/۴/۱۷ ۱۰:۳۲

پسر چرا چرند میگی .بیسواد خخخخخ

۹۵/۴/۲۰ ۲۰:۳۵

چطور میگویید ترکی کامل ترین آوای خلقت را دارد در حالیکه در همین ایران خودمان تا جایی که میدانم زبان لری 12 مصوت دارد انگلیسی هم فکر کنم حدود 22 مصوت دارد پس ترکی با 9 مصوت آن هم درحالیکه استانبولی 8 و ازبکی 6 مصوت دارند کامل ترین آوای خلقت نیست در ضمن خیلی از ویژگی های آوایی این زبان غیر منطقی است تبدیل o و ö به u و ü در پسوند ها منطقی است اما تبدیل a به ı که شباهت چندانی ندارند غیر منطقی است و فتحه که شباهت آوایی به i ندارد و تبدیلش غیر منطقی است

۹۴/۵/۱۰ ۰۸:۲۶
با تشکر و سپاس با افتخار در وبلاگ خودم لینک دادم http://www.mohser.blogsky.com/
۹۴/۵/۱۰ ۰۲:۱۴
[quote name="محمدصادق نائبی"] [quote name="تانیش"] خیلی عالی و بسیار جالب ما یه صفحه اینستاگرام آموزش ترکی داریم به این آدرس : https://instagram.com/amozesh_turki/ البته وبلاگ من هم هست http://www.mohser.blogsky.com/ چطور میتونم از این موضوع در صفحه آموزش استفاده کنم ؟ یاشا ساغ اول [/quote] سلام. اختیار با شماست اما به نظرم این 10 قسمت را با همین تیتر به این سایت لینک دهید تا خواننده کامنتها را هم ببیند و ابهاماتش رفع شود. [/quote] این هم فکری است . ولی اگر اسلایدهای صفحه ما را دوباره نگاه کنید شاید راه حل بهتری هم پیدا شود ضمن اینکه متاسفانه اینستاگرام لینک ها را پشتیبانی نمیکند ممنون از همکاری صمیمانه شما
۹۴/۵/۹ ۲۰:۱۷
[quote name="تانیش"] خیلی عالی و بسیار جالب ما یه صفحه اینستاگرام آموطش ترکی داریم به این آدرس : https://instagram.com/amozesh_turki/ البته وبلاگ من هم هست http://www.mohser.blogsky.com/ چطور میتونم از این موضوع در صفحه آموزش استفاده کنم ؟ یاشا ساغ اول [/quote] سلام. اختیار با شماست اما به نظرم این 10 قسمت را با همین تیتر به این سایت لینک دهید تا خواننده کامنتها را هم ببیند و ابهاماتش رفع شود.
۹۴/۵/۹ ۱۹:۵۴
خیلی عالی و بسیار جالب ما یه صفحه اینستاگرام آموطش ترکی داریم به این آدرس : https://instagram.com/amozesh_turki/ البته وبلاگ من هم هست http://www.mohser.blogsky.com/ چطور میتونم از این موضوع در صفحه آموزش استفاده کنم ؟ یاشا ساغ اول
۹۴/۴/۲۵ ۱۳:۰۸
[quote name="محمدصادق نائبی"] [quote name="نقوی"] آقای نایبی چند روز پیش نمیدونم توی کدوم درس در مورد پایاپای پرسیدید من چند تا لغتنامه را دیدم و این تعریفها را دراوردم. مطمعنم منظورتون اینها نیست: پایاپای داد و ستد جنسی, معاوضه‌ کالا به کالا بین‌ دو نفر 1-عمل دو کس یا دو کشور که طلبهای خود را بجای وامهایی که بهم دارند حساب کنند پایاپای یا تهاتر گویند. 2- مبادله. 3- هم بر : ( لبی ز نان جنازه بگور کن ندهند و گر بباید با مرده خفت پایاپای .) ( سوزنی لغ.) [/quote] من معنا نخواسته بوذم ریشه اش را خواسته بودم. با اینهمه پاسخ می دهم. پایاپای ترکیب "اسم+آ+اسم" مانند سراسر یا پیشاپیش یا یکایک نیست و تعریفی که آورده اید هیچ ارتباطی به "پای" ندارد بلکه ترجمه "کالا در مقابل کالا" در ترکی می شود: پای قاباغیندا پای یا "پایا پای" یعنی هرچه گرفتی در مقابلش بده. [/quote] خیلی خیلی جالب بود. ممنونم
۹۴/۴/۲۴ ۲۳:۱۰
[quote name="نقوی"] آقای نایبی چند روز پیش نمیدونم توی کدوم درس در مورد پایاپای پرسیدید من چند تا لغتنامه را دیدم و این تعریفها را دراوردم. مطمعنم منظورتون اینها نیست: پایاپای داد و ستد جنسی, معاوضه‌ کالا به کالا بین‌ دو نفر 1-عمل دو کس یا دو کشور که طلبهای خود را بجای وامهایی که بهم دارند حساب کنند پایاپای یا تهاتر گویند. 2- مبادله. 3- هم بر : ( لبی ز نان جنازه بگور کن ندهند و گر بباید با مرده خفت پایاپای .) ( سوزنی لغ.) [/quote] من معنا نخواسته بوذم ریشه اش را خواسته بودم. با اینهمه پاسخ می دهم. پایاپای ترکیب "اسم+آ+اسم" مانند سراسر یا پیشاپیش یا یکایک نیست و تعریفی که آورده اید هیچ ارتباطی به "پای" ندارد بلکه ترجمه "کالا در مقابل کالا" در ترکی می شود: پای قاباغیندا پای یا "پایا پای" یعنی هرچه گرفتی در مقابلش بده.
۹۴/۴/۲۴ ۲۲:۰۵
آقای نایبی چند روز پیش نمیدونم توی کدوم درس در مورد پایاپای پرسیدید من چند تا لغتنامه را دیدم و این تعریفها را دراوردم. مطمعنم منظورتون اینها نیست: پایاپای داد و ستد جنسی, معاوضه‌ کالا به کالا بین‌ دو نفر 1-عمل دو کس یا دو کشور که طلبهای خود را بجای وامهایی که بهم دارند حساب کنند پایاپای یا تهاتر گویند. 2- مبادله. 3- هم بر : ( لبی ز نان جنازه بگور کن ندهند و گر بباید با مرده خفت پایاپای .) ( سوزنی لغ.)
۹۴/۴/۲۳ ۱۲:۵۹
[quote name="Miyanali Bakidan"] Sayin Araşdirici Nayibi Canabi Aliniz Qolunuz Ağrimasin deyib bir daha sorğum var: Duyğum bu di ki ses uyğunlugu iki söze de eser qoyur nece ki burgun , bir gun imiş. Izahiz varsa buyuruz [/quote] ایکی کلمه نین سسی بیر بیرینه اثر قویا بیلر آمما چوخلو استاندارد دیل ده یازیلماز. میثال ایچین بورتومن اصلینده بیر تومن دی که بیر هیجالی "بیر" سؤزو ایکینجی ایکی هیجالی سؤزدن اثر آلیب و "بور" اولوب. یاخود "بوروسوگون" اصلینده " او بیریسی گون" یعنی "آن یکی روز" دی آمما یازی دا گرکلی دی بیریسی گون یازاق.
۹۴/۴/۲۳ ۱۰:۵۹
Sayin Araşdirici Nayibi Canabi Aliniz Qolunuz Ağrimasin deyib bir daha sorğum var: Duyğum bu di ki ses uyğunlugu iki söze de eser qoyur nece ki burgun , bir gun imiş. Izahiz varsa buyuruz
۹۴/۴/۲۳ ۰۰:۰۲
[quote name="نقوی"] آقای نایبی سلام عرض می کنم. این قانون توالی آوایی را به پارادکس می رسم. الان در ترکیه می گویند گئدییوروم. طبق این قانون باید گئدییریم بگویند. در ترکی آذربایجانی نیز سوتچی یا قولسیز می گوییم. [/quote] ترکی استانبولی از نظر آوایی خطا دارد و ترکی آذربایجانی صحیح است. البته در مورد توالی آوایی این قاعده تا چند صد سال پیش وجود نداشت و به مرور هارمونیک شده است. اکنون سوتچو نوشته می شود و سوتچی غلط است. ترکی استانبولی نیز بعد از حذف حروف خشن از نظر آوایی دچار مشکل شد ضمن اینکه فعل استمراری اش از نظر آوایی غلط است.
۹۴/۴/۲۲ ۲۳:۵۸
[quote name="نقوی"] [quote name="محمدصادق نائبی"] ثانیا : بیزو در اصل بوزاغو (Bozagu) هست که به مرور زمان به شکلهای مختلف بوزاو، بوزاق، بیزاو و بیزوو (BizoV) تبدیل شده است. در لغت قوزئی توضیح داده بودم که پسوندی در ترکی کهن است بصورت "آغی/اگی" که به "آی/ئی" تبدیل شده است. [/quote] آقای مهندس من کتاب فرهنگ ترکی نوین را دارم. برای بیزو نوشته از ریشه (بیز) به معنای چیز تیز هست. [/quote] آقای هادی صورت کهن این واژه را اگر می دید، چنین قضاوتی نمی کرد.
۹۴/۴/۲۲ ۲۱:۰۷
[quote name="محمدصادق نائبی"] ثانیا : بیزو در اصل بوزاغو (Bozagu) هست که به مرور زمان به شکلهای مختلف بوزاو، بوزاق، بیزاو و بیزوو (BizoV) تبدیل شده است. در لغت قوزئی توضیح داده بودم که پسوندی در ترکی کهن است بصورت "آغی/اگی" که به "آی/ئی" تبدیل شده است. [/quote] آقای مهندس من کتاب فرهنگ ترکی نوین را دارم. برای بیزو نوشته از ریشه (بیز) به معنای چیز تیز هست.
۹۴/۴/۲۲ ۲۱:۰۲
آقای نایبی سلام عرض می کنم. این قانون توالی آوایی را به پارادکس می رسم. الان در ترکیه می گویند گئدییوروم. طبق این قانون باید گئدییریم بگویند. در ترکی آذربایجانی نیز سوتچی یا قولسیز می گوییم.
۹۴/۴/۲۲ ۲۰:۳۳
[quote name="مطلع"] آقای محمد صادق نائبی فراموش نکنید که نوشتن مسائل قومیتی برای شما ممنوع است و شما کم کم از حریم خود خارج می شوید. [/quote] با عرض معذرت ، غلط کرده کسی چنین ممنوعیت و محدودیتی برایم تعریف کرده.
۹۴/۴/۲۲ ۲۰:۰۶
آقای محمد صادق نائبی فراموش نکنید که نوشتن مسائل قومیتی برای شما ممنوع است و شما کم کم از حریم خود خارج می شوید.
۹۴/۴/۲۲ ۱۹:۳۸
[quote name="اقدم"] طبق جدول در حرف او غلیظ (مانند اوغلان) فقط باید در اول کلمه بیاید ولی حشره ای موزی هست بنام بیزو یا شبنم را در ترکی قیرو می گوییم و در کتابهای رسمی و در لغتنامه هم اینطوری می نویسند. معما را چطوری می شود حل کرد؟ لطف کنید ممنون می شوم. [/quote] بله صدای اوی پُر نمی تواند در هجاهای غیرمبتدی بیاید و اگر بیاید اشتباه هست حتی اگر به زبان رسمی و لغتنامه ها راه یابد. می دانید که گاهی زبان رسمی درمقابل گویش ها کم می آورد و گویش را به مرور زمان می پذیرد. در مورد سئوال شما: اولا : بیزو به گوساله می گویند و آنچه شما حشره چهارپای موزی را می گویید، "بیزو باشی" هست بدانرو که سرش شبیه سر گوساله است. ثانیا : بیزو در اصل بوزاغو (Bozagu) هست که به مرور زمان به شکلهای مختلف بوزاو، بوزاق، بیزاو و بیزوو (BizoV) تبدیل شده است. در لغت قوزئی توضیح داده بودم که پسوندی در ترکی کهن است بصورت "آغی/اگی" که به "آی/ئی" تبدیل شده است. بوز (Boz) در ترکی کهن به رنگ خاکستری و اسب تند و پارچه بی ارزش (اکنون: بئز) می گویند و من به یقین نمی دانم گوساله را براساس کدام معنی نامگذاری کرده اند؟ بخاطر پشم بی ارزشش؟ بخاطر رنگ خاکستری اش؟ در مورد "قیرو" (QiroV) نیز همین توضیح وجود دارد با تفاوت ریشه. ریشه این کلمه از قیر به معنای سرمای تیز و چله ای هست که گاهی در فعل نیز استفاده می کنیم: شاخدا حئیوانلاری قیردی، سویوق قیریر.
۹۴/۴/۲۲ ۱۸:۳۳
طبق جدول در حرف او غلیظ (مانند اوغلان) فقط باید در اول کلمه بیاید ولی حشره ای موزی هست بنام بیزو یا شبنم را در ترکی قیرو می گوییم و در کتابهای رسمی و در لغتنامه هم اینطوری می نویسند. معما را چطوری می شود حل کرد؟ لطف کنید ممنون می شوم.
۹۴/۴/۲۲ ۱۸:۲۹
سلام استاد عزیز از دریای ژرفتان ما را سیراب می کنید. اینقدر کتاب ترکی خواندم ولی به اندازه این چهار درس برایم مفید نبود. عجب زبان افتخار امیزی داریم که همه چیز قانونمند است. لذت بردم استاد.
۹۴/۴/۲۲ ۱۶:۳۶
[quote name="ادبلی"] (استقلال زبانی ترکی ) متاسفانه در جامعه چند زبانی کشورمان،زبان ترکی آنطور که باید وشاید ،هنوز جایگاه اصلی وواقعی خود را نیافته است. اما امید میرود که با روند عمومی ورنسانس علمی وفرهنگی شکل گرفته کنونی در جامعه،قدمها وراهکارهای مناسب وچشمگیری را در جهت تعمق،آموزش وبکارگیری صحیح وهمانا حفظ واعتلای این زبان اصیل نیز برداشته شود. دراین میان شایسته است تا از زحمات ارزشمند ،دوست بزرگوارمان جناب آقای مهندس نایبی سپاسگزاری نمایم .چرا که ادامه حرکات ارزشمند وشایسته شان، درخصوص کتاب شهرستان میانه وجمع آوری تاریخ گذشتگان این شهرو....اکنون نیزرسالت سنگین" آموزش زبان مادری ترکی" را در سایت صدای میانه به دوش کشیده اند. قطعا ایشان دررابطه با این حرکت فرهنگی وعلمی که نتیجه سالها تلاش،پژوهش وتحقیق بوده است . زحمات بسیاری را متحمل گردیده اند . این حرکت ارزشمند را بفال نیک گرفته وامیدوارم علاقمندان وتحصیلکردگان جامعه ،هر کدام بطرق مختلف با ورود به این بحثها وباطرح سئوال وجوابها بتوانند بخشی از این خلاءفرهنگی موجود در بحث آموزش زبان ترکی مادری را مرتفع نموده وبه سایرین نیز انتقال دهند تا بقول معروف وضعیت گویش ونوشتن این زیان اصیل بیش ار این مظلوم واقع نگردد. در مورد ریشه شناسی زبان ترکی آذربایجانی نظرات متعددی وجود دارد که زبان میلیونها مردم آذربایجان را به زبانی از ریشه هند و اروپائی نسبت می دهند . دلیل عمده ای که زبانشناسان تاریخی می آورند که زبانهای ترکی از خانواده زبانهای هند و اروپایی نیستند، توجه به ساختار هجایی و آواشناسی این زبان است. که جناب آقای نایبی دراین مطلب بطور جامع به آن اشاره نموده اند. البته اشکال دیگر دستور و نحو زبان ترکی آذربایجانی نیز نشانگر این است که این زبان خود استقلال زبانی دارد. تفاوت و در واقع خصیصه بارز زبانهای ترکی در کمیت حروف صدادارست. وجود حروف صدادار به این زبانها "هارمونی هجایی" می دهد که در زبانهای" دری" (فارسی) نیست. بعلاوه نوع پیچیده پیشوندها و پسوندها نیز نشان می دهد که ساختار زبان ترکی و ظرفیتهای آن با زبانهای هند واروپایی متفاوت است: مثال ,واژه کول (خاکستر) کول+لر(خاکسترها)، کول+لر+ی (خاکسترهایش) و واژه قول (برده) قول+لار (برده ها)، قول+لاری (برده هایش) نشان می دهد چه هماهنگی و هارمونی در زبان و نوع تلفظ واژه های صدادار وجود دارد. به هارمونی صداها در پسوند"لر" "لری" و نیز "لار" و لاری" توجه کنید، با مقایسه این نوع هارمونی مصوتها می توانید پی ببرید که در زبان دری فارسی این امکان گردش هجایی وجود ندارد. دکتر زهتابی در کتاب با ارزش خویش، به نام "معاصر ادبی آذری دیلی" برای نشان دادن جایگاه زبان ترکی آذربایجانی، با استادی و ایجاز خاصی انواع حروف صدادار را توضیح داده اند. (1) مثل هر زبان دیگری زبان ترکی آذربایجانی مسیر تاریخی ناهمواری طی کرده و به امروز رسیده است.نوع به کار بردن پسوند در این زبان، بی آنکه آسیبی به خود کلمه وارد شود، سبب شده که این زبان از یک استاندارد خوبی از نظر زبانشناسی برخوردار باشد که برای یادگیرنده زبان آسان خواهد بود. برای مثال کلمه"ائولریمده" (evlerimde)" در خانه ما" از واژه اصلی "ائو"(خانه) +"لر" علامت جمع+"ایم"پسوند مالکیت+ "ده" پسوند مکانی به صورت یکدست و هماهنگ استفاده شده است. حال زمانی که کلمه در زبان ترکی آذربایجانی از حروف صداداری بهره گیرد که از ته دهان تلفظ میشوند، تمام پسوندها نیز خود را با آن صدا هماهنگ می کنند. مثال "اوتاق"، اوتاقلار، اوتاقلاریمدا، اوتاقلاریمداکی، اوتاقلاریمداکیلار و ترکیب "اتاق+لار+ایم+دا+کی+لار" (از چیزهایی که در اناق هایم هستند) نشان دهنده سیالیت و ظرفیت گسترش ساختاری این زبان است.(1) این ساختار ویژه زبانی سبب شده که به زبانهائی که هنگام اضافه شدن پسوندها، ریشه کلمه ثابت بماند، زبان التصاقی (agglutinate) گفته می شود. در زبانهای التصاقی نه تنها ریشه افعال هنگام صرف شدن ثابت می ماند، بلکه در تمام کلمات دیگر نیز هنگام افزوده شدن پسوند، اصل کلمه بی-تغییر می ماند. 1-ژهتابی ، دکتر محمد تقی، معاصر ادبی آذری دیلی انتشارات آشینا، 1379 چاپ دوم- ص2 2-ضیاء صدر، سلسله مقالات مندرج در روزگار نو، آبان 1375-شماره مسلسل 177، دفتر نهم، سال پانزدهم در مورد زبان و خط. [/quote] ادبلی قارداش! ممنونم از اطلاعات ذی قیمتتان. حیف است با اینهمه اطلاعات با هویت اصلی نظر ندهید. به حد کافی پیام گذاران در خفا و قفای نام هستند.
۹۴/۴/۲۲ ۱۶:۳۵
[quote name="یک معلم"] فرمودید صدای کسره فقط در هجای اول می تواند بیاید نه هجای دوم و سوم. قوزئی آذربایجان که ترکی است ولی کسره در هجای دوم قرار دارد [/quote] قوزئی اشتباه است. در جلسه قبلی توضیح دادم که بخاطر هموزنی با گونئی به این شکل درآمده است و اصلا قوزای می باشد. شما مطمئن باشید هر جایی از ترکی علامت کسره در هجای غیر اول آمد، اشتباه است و باید درستش را تلفظ کنیم.
۹۴/۴/۲۲ ۱۵:۲۷
فرمودید صدای کسره فقط در هجای اول می تواند بیاید نه هجای دوم و سوم. قوزئی آذربایجان که ترکی است ولی کسره در هجای دوم قرار دارد
۹۴/۴/۲۲ ۱۴:۲۲
(استقلال زبانی ترکی ) متاسفانه در جامعه چند زبانی کشورمان،زبان ترکی آنطور که باید وشاید ،هنوز جایگاه اصلی وواقعی خود را نیافته است. اما امید میرود که با روند عمومی ورنسانس علمی وفرهنگی شکل گرفته کنونی در جامعه،قدمها وراهکارهای مناسب وچشمگیری را در جهت تعمق،آموزش وبکارگیری صحیح وهمانا حفظ واعتلای این زبان اصیل نیز برداشته شود. دراین میان شایسته است تا از زحمات ارزشمند ،دوست بزرگوارمان جناب آقای مهندس نایبی سپاسگزاری نمایم .چرا که ادامه حرکات ارزشمند وشایسته شان، درخصوص کتاب شهرستان میانه وجمع آوری تاریخ گذشتگان این شهرو....اکنون نیزرسالت سنگین" آموزش زبان مادری ترکی" را در سایت صدای میانه به دوش کشیده اند. قطعا ایشان دررابطه با این حرکت فرهنگی وعلمی که نتیجه سالها تلاش،پژوهش وتحقیق بوده است . زحمات بسیاری را متحمل گردیده اند . این حرکت ارزشمند را بفال نیک گرفته وامیدوارم علاقمندان وتحصیلکردگان جامعه ،هر کدام بطرق مختلف با ورود به این بحثها وباطرح سئوال وجوابها بتوانند بخشی از این خلاءفرهنگی موجود در بحث آموزش زبان ترکی مادری را مرتفع نموده وبه سایرین نیز انتقال دهند تا بقول معروف وضعیت گویش ونوشتن این زیان اصیل بیش ار این مظلوم واقع نگردد. در مورد ریشه شناسی زبان ترکی آذربایجانی نظرات متعددی وجود دارد که زبان میلیونها مردم آذربایجان را به زبانی از ریشه هند و اروپائی نسبت می دهند . دلیل عمده ای که زبانشناسان تاریخی می آورند که زبانهای ترکی از خانواده زبانهای هند و اروپایی نیستند، توجه به ساختار هجایی و آواشناسی این زبان است. که جناب آقای نایبی دراین مطلب بطور جامع به آن اشاره نموده اند. البته اشکال دیگر دستور و نحو زبان ترکی آذربایجانی نیز نشانگر این است که این زبان خود استقلال زبانی دارد. تفاوت و در واقع خصیصه بارز زبانهای ترکی در کمیت حروف صدادارست. وجود حروف صدادار به این زبانها "هارمونی هجایی" می دهد که در زبانهای" دری" (فارسی) نیست. بعلاوه نوع پیچیده پیشوندها و پسوندها نیز نشان می دهد که ساختار زبان ترکی و ظرفیتهای آن با زبانهای هند واروپایی متفاوت است: مثال ,واژه کول (خاکستر) کول+لر(خاکسترها)، کول+لر+ی (خاکسترهایش) و واژه قول (برده) قول+لار (برده ها)، قول+لاری (برده هایش) نشان می دهد چه هماهنگی و هارمونی در زبان و نوع تلفظ واژه های صدادار وجود دارد. به هارمونی صداها در پسوند"لر" "لری" و نیز "لار" و لاری" توجه کنید، با مقایسه این نوع هارمونی مصوتها می توانید پی ببرید که در زبان دری فارسی این امکان گردش هجایی وجود ندارد. دکتر زهتابی در کتاب با ارزش خویش، به نام "معاصر ادبی آذری دیلی" برای نشان دادن جایگاه زبان ترکی آذربایجانی، با استادی و ایجاز خاصی انواع حروف صدادار را توضیح داده اند. (1) مثل هر زبان دیگری زبان ترکی آذربایجانی مسیر تاریخی ناهمواری طی کرده و به امروز رسیده است.نوع به کار بردن پسوند در این زبان، بی آنکه آسیبی به خود کلمه وارد شود، سبب شده که این زبان از یک استاندارد خوبی از نظر زبانشناسی برخوردار باشد که برای یادگیرنده زبان آسان خواهد بود. برای مثال کلمه"ائولریمده" (evlerimde)" در خانه ما" از واژه اصلی "ائو"(خانه) +"لر" علامت جمع+"ایم"پسوند مالکیت+ "ده" پسوند مکانی به صورت یکدست و هماهنگ استفاده شده است. حال زمانی که کلمه در زبان ترکی آذربایجانی از حروف صداداری بهره گیرد که از ته دهان تلفظ میشوند، تمام پسوندها نیز خود را با آن صدا هماهنگ می کنند. مثال "اوتاق"، اوتاقلار، اوتاقلاریمدا، اوتاقلاریمداکی، اوتاقلاریمداکیلار و ترکیب "اتاق+لار+ایم+دا+کی+لار" (از چیزهایی که در اناق هایم هستند) نشان دهنده سیالیت و ظرفیت گسترش ساختاری این زبان است.(1) این ساختار ویژه زبانی سبب شده که به زبانهائی که هنگام اضافه شدن پسوندها، ریشه کلمه ثابت بماند، زبان التصاقی (agglutinate) گفته می شود. در زبانهای التصاقی نه تنها ریشه افعال هنگام صرف شدن ثابت می ماند، بلکه در تمام کلمات دیگر نیز هنگام افزوده شدن پسوند، اصل کلمه بی-تغییر می ماند. 1-ژهتابی ، دکتر محمد تقی، معاصر ادبی آذری دیلی انتشارات آشینا، 1379 چاپ دوم- ص2 2-ضیاء صدر، سلسله مقالات مندرج در روزگار نو، آبان 1375-شماره مسلسل 177، دفتر نهم، سال پانزدهم در مورد زبان و خط.
۹۴/۴/۲۲ ۱۳:۴۷
[quote name="صدری"] از دیگر قوانین آوایی این است که اگر در کلمه ای یکی از حروف "ق ـ خ ـ غ" بیآید، مصوت های آن کلمه ثقیل خواهند بود. ....................... خلق؟ حق؟ قمر؟ ایاخ؟ پس چرا اینها با فتحه است؟ [/quote] اولا من در مورد زبان ترکی این قاعده را می گویم و حق، خلق، قمر عربی اند. فقط ایاق ترکی است که دراصل آیاق درست است و باید گفتارمان را اصلاح کنیم. ثانیا کلمات غیرترکی را نیز تاحد ممکن باید ترکیزه کنیم. مانند: خالق ایچینده ، منیم حاقیمدا ، ...
۹۴/۴/۲۲ ۱۳:۱۹
از دیگر قوانین آوایی این است که اگر در کلمه ای یکی از حروف "ق ـ خ ـ غ" بیآید، مصوت های آن کلمه ثقیل خواهند بود. ....................... خلق؟ حق؟ قمر؟ ایاخ؟ پس چرا اینها با فتحه است؟
۹۴/۴/۲۲ ۱۱:۵۱
استاد نائبی عزیز، بسیار زیباست! همیشه از شما جدیدهارا آموخته ایم. متشکرم
۹۴/۴/۲۲ ۱۱:۲۶
[quote name="معصومه ت."] مهندس واقعا گیج کننده است. راحتتر از این نمیشد بگید؟ هرچی می خونم ناامیدتر میشم. [/quote] لابد من مقصرم چون این نوشته کوتاه باید در قالب یک کتاب قطور نوشته شود. تلخیص بیش از حد باعث سنگینی سخن می شود. در زبان ترکی حتی روی آوابندی یک حرف مانند سین باید یک مقاله نوشته شود. شما حتی اگر متن را تفهیم نشوید فقط یکبار روزنامه ای بخوانید تا بدانید ترکی هنر است.
۹۴/۴/۲۲ ۱۰:۵۶
مهندس واقعا گیج کننده است. راحتتر از این نمیشد بگید؟ هرچی می خونم ناامیدتر میشم.
۹۴/۴/۲۲ ۰۹:۴۳
[quote name="قره داغی"] [quote name="صفی خانی"] جالبه چند سال پیش توی خوابگاه دانشجویی 5 تا هم اتاقی ترک بودیم که 3 نوع تلفظ برای جوشیدن آب داشتیم. هم اتاق زنجانیم قینماخ می گفت. خوی و ارومیه و تبریزی قینمخ می گفت و من قایناماخ. با اینکه نمی دونستیم کی درست میگه ولی همه بمن می خندیدند و می گفتند لهجه میانه غلیظه. الان می فهمم لهجه من درست بوده. [/quote] میشه بگید از کجا اینو دراوردید؟ من مقاله رو خوندم این استنباط شما رو نمیدونم از کجا دراوردید. [/quote] طبق این گرامر که اگر در کلمه ای قاف بود صدای آ باید بیاید نه ا .
۹۴/۴/۲۲ ۰۰:۱۷
[quote name="صفی خانی"] جالبه چند سال پیش توی خوابگاه دانشجویی 5 تا هم اتاقی ترک بودیم که 3 نوع تلفظ برای جوشیدن آب داشتیم. هم اتاق زنجانیم قینماخ می گفت. خوی و ارومیه و تبریزی قینمخ می گفت و من قایناماخ. با اینکه نمی دونستیم کی درست میگه ولی همه بمن می خندیدند و می گفتند لهجه میانه غلیظه. الان می فهمم لهجه من درست بوده. [/quote] میشه بگید از کجا اینو دراوردید؟ من مقاله رو خوندم این استنباط شما رو نمیدونم از کجا دراوردید.
۹۴/۴/۲۱ ۲۳:۳۷
مواردی پیش اومده که دوستان فارس زبان خواستن ترکی یاد بگیرن ولی چون بنده خود در شناخت زبان خویش مانده و زیبایی هارمونیک این زبان رو نمیدونستم شرمنده بودم ولی ممنونم مهندس نائبی بزرگ اندیش من بعد به لطف شما میتونم راهنماییشون بکنم به این مطالب فاخر شما. دس مریزاد
۹۴/۴/۲۱ ۲۳:۰۳
جالبه چند سال پیش توی خوابگاه دانشجویی 5 تا هم اتاقی ترک بودیم که 3 نوع تلفظ برای جوشیدن آب داشتیم. هم اتاق زنجانیم قینماخ می گفت. خوی و ارومیه و تبریزی قینمخ می گفت و من قایناماخ. با اینکه نمی دونستیم کی درست میگه ولی همه بمن می خندیدند و می گفتند لهجه میانه غلیظه. الان می فهمم لهجه من درست بوده.
۹۴/۴/۲۱ ۲۲:۳۰
[quote name="علیرضا"] واقعا سخته 2 بار خوندم نفهمیدم. [/quote] هر جایی را متوجه نمی شوید بپرسید.
۹۴/۴/۲۱ ۲۲:۳۰
[quote name="میانالی"] ترکی ، هنر است هنر ، سخت است پس ترکی سخت است. [/quote] بله هرچیز ارزشمند، به دست آوردنش سخت است. استادی که 30 سال این زبان را تدریس می کند هنوز بسیاری از اسرار آوایی اش را نمی داند.
۹۴/۴/۲۱ ۲۱:۴۶
واقعا سخته 2 بار خوندم نفهمیدم.
۹۴/۴/۲۱ ۲۱:۲۵
درودبرزبان شیرین اذری گیل ودیلم که هزاران سال دست نخورده مانده.همه سعی کنیم با فرزندان خود زبان مادری اموزش بدیم
۹۴/۴/۲۱ ۲۱:۱۳
ترکی ، هنر است هنر ، سخت است پس ترکی سخت است.

پیشگیری از کرونا

از برخورد نزدیک با افراد دارای علایم بیماری خودداری نمایید.

اخبار روز