کد خبر: ۲۱۷۰۰
۴۵۰ بازدید
۰ دیدگاه

شمه ای از حیات آیت الله ملکوتی (ره)

۹۳/۲/۴
۱۶:۱۵

 

 آیت الله مسلم ملکوتی امام جمعه سابق تبریز و نماینده سابق ولی فقیه در آذربایجان شرقی دارفانی را وداع گفت.

 

به گزارش ایرنا، آیت الله ملکوتی علاوه بر فقه و اصول، در فلسفه نیز صاحب نظر بود و بر کتاب های اسفار، منظومه سبزواری و شفای بوعلی حاشیه نگاشته است.



آیت الله مسلم ملکوتی، هفتم شهریور سال 1302 هجری شمسی، مطابق با 17 محرم 1342 هجری قمری در خانواده ای مذهبی به دنیا آمد. پدرش مشهدی یوسف، کشاورزی متدین بود و با علمای منطقه ارتباط مستمر داشت؛ وی که به آموزش علم و خواندن و نوشتن علاقه مند بود به مکتب خانه می رفت و فرزندش مسلم را نیز با خود به آن جا می برد.



تحصیلات



‏از پنج سالگی نزد پدرش به آموختن روخوانی و حفظ قرآن پرداخت، در شش سالگی حافظ سوره های قرآن (از اوّل تا سوره قاف) بود، سپس نزد یکی از علمای منطقه به تکمیل آموخته های خود پرداخت و در مدتی اندک خواندن، نوشتن و قرآن مجید را فرا گرفت. برای ادامه تحصیل به شهر سراب در چهار کیلومتری زادگاهش رفته و در آن شهر کتاب های متداول ادبی از قبیل مقدمات، سیوطی، شرح جامی، مغنی، مطول و مقداری از منطق و اصول فقه مانند کتاب های حاشیه و معالم را نزد علمای آن زمان همچون میرزا رضاقلی، میرزا یعقوب، میرزا غلامعلی اصغری و میرزا حسین محدثی فرا گرفت.



در هفده سالگی برای ادامه تحصیل به تبریز مهاجرت کرد و در مدرسه طالبیه مشغول تحصیل شد. در تبریز به مدت چهار سال از علمای آن عصر، کتاب های شرح لمعه، رسائل، مکاسب و کفایه را فرا گرفت. اساتید او در این زمان سیدمهدی انگجی، میرزا فتاح شهیدی (نماینده آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی)، حاج میرزا محمود دوزدوزانی و سیدمحمد بادکوبه ای و جمعی دیگر بودند؛ در طول اقامت و تحصیل مستمر در حوزه علمیه تبریز، کتاب هایی را که پیش تر خوانده بود به طلاب تدریس می کرد.



مهاجرت به قم



در سال 1321 پس از به پایان رساندن دوره سطح در حوزه علمیه تبریز، برای ادامه تحصیل و بهره گیری از علماء حوزه علمیه قم، به شهر قم مهاجرت کرد. در آن زمان به دلیل تلاش های شیخ عبدالکریم حائری بنیان گذار حوزه علمیه قم علمایی در این حوزه تربیت شده و حضور داشتند.



استقرار در حوزه علمیه قم، نهایت آرزوی ایشان بود، وی از حوزه درسی فقه و اصول شیخ عبدالنبی نمازی، فیض، سیدمحمد حجت کوه کمری بهره برده در زمره طلاب ممتاز درس آنان محسوب می شد.



وی همچنین از شاگردان برجسته امام خمینی و مورد علاقه و توجه وی بود، در حوزهٔ درس علوم عقلی وی حضوری مداوم داشت و تا آخرین سال هایی که امام خمینی فلسفه تدریس می کرد جزو شرکت کنندگان در درس های او بود. زمانی که امام خمینی تدریس خارج را شروع کرد، آیت الله ملکوتی مشتاقانه از درس امام استفاده کرد و دیگران را نیز به این کار ترغیب می نمود.



در زمان اقامت در قم، آیت الله العظمی بروجردی(ره) که تا آن زمان بعد از مراجعت از نجف اشرف در شهر بروجرد اقامت می کرد در پاسخ به دعوت جمعی از بزرگان قم از جمله امام خمینی به قم آمد و آیت الله ملکوتی تا زمان مهاجرت به نجف در دروس او شرکت می کرد.



وی در کلاس علم فلسفه از محضر آیت الله میرزا مهدی مازندرانی، آیت الله شیخ ابوالقاسم اصفهانی، آیت الله میرزا مهدی آشتیانی و آیت الله علامه طباطبائی و امام خمینی بهره برد و الهیات شرح منظومه را به طور خصوصی نزد علامه طباطبائی خواند.



آیت الله ملکوتی در یک دوره یک ساله به همراه دوستانش، همچون احمدی میانجی، موسوی اردبیلی و حقی سرابی به مشهد مقدس رفت و در مدرسه خیرات خان سکونت گزید. در این حوزه در درس فقه و معارف دینی استادانی چون سیدیونس اردبیلی و میرزا مهدی غروی اصفهانی شرکت جست و نزد آیت الله شیخ محمدرضا کرباسی، ریاضیات و هیئت را آموخت. بخشی از شرح اشارات را نیز نزد آیت الله شیخ سیف الله ایسی میانجی فراگرفت و آنگاه دوباره به قم بازگشت.



وی در کنار تحصیلات مداوم خود همیشه به عنوان مدرس و محقق مشغول تربیت طلبه ها در علوم مختلف بود و قبل از رفتن به نجف در حوزة علمیة قم از اساتید فلسفه، کلام، فقه واصول به شمار می آمد. مجالس درس وی از مجالس پرجمعیت و حوزه تدریسش از حوزه های گرم و پربار حوزه علمیه قم بود.



سفر به نجف



وی، پس از سیزده سال اقامت و تحصیل مداوم و استفاده عمیق از استادان بزرگ فقه، اصول و فلسفه در قم و مشهد، در سال 1334 ه.ش برای تکمیل اندوخته های علمی و کسب معارف بیشتر، از استادان حوزه علمیه نجف اشرف، عازم این شهر شد و پس از ورود در درس های خارج فقه و اصول آیت الله سیدمحسن حکیم، آیت الله سید عبدالهادی شیرازی، آیت الله سید محمود شاهرودی، آیت الله سید ابوالقاسم خویی و آیت الله شیخ حسین حلّی حاضر شد و به مدت دوازده سال از این استادان بهره برد و در این مدت یک دوره کامل درس اصول آیت الله خویی را به رشته تحریر درآورد و از شاگردان بارز وی بود. ایشان با بیش از سه دهه تلاش و فداکاری در وادی تحصیل و تحقیق در علوم مختلف حوزوی و علوم غریبه، سرانجام به اجتهاد رسید و از استادان بزرگی همچون آیت الله حجت(ره)، آیت الله سید عبدالهادی شیرازی(ره)، آیت الله حکیم(ره) و آیت الله خویی(ره)، اجازه اجتهاد دریافت کرد و با شخصیت هایی مانند آقابزرگ تهرانی، و علامه امینی ارتباط علمی و دوستی پیدا کرد و از محضر این دو بزرگوار نیز موفق به کسب اجازه روایت شد.



تدریس



آیت الله ملکوتی از همان دوران ابتدایی تحصیل در سراب و تبریز، به تدریس اهتمام داشت و در کنار تحصیل، آموخته های خود را به طلاّب و روحانیون دیگر تعلیم می داد و در طول تدریس در حوزه های علمیه سراب، تبریز، قم، مشهد و نجف، طلاّب و روحانیون بسیاری را تعلیم و تربیت نمود و هم اکنون اغلب شخصیت های برجسته حوزوی و بیشتر روحانیونی که در مسئولیت های سیاسی و اجرایی فعالیت می کنند، از شاگردان او به شمار می آیند.



وی در اوایل دهه سی، در حوزه علمیه قم، از استادان برجسته سطوح عالی به شمار می آمد و از این جهت، مورد توجه مراجع و طلاّب و روحانیون این حوزه بود. ایشان علاوه بر کتاب های رسائل، مکاسب و کفایه، کتاب شفای بوعلی را در قم برای طلاب تدریس می کرد به طوری که آوازه علمی اش به حوزه نجف رسیده بود. از این رو، چون وارد این حوزه کهن شیعی شد با اینکه قصد داشت تنها به استفاده علمی از محضر بزرگان این حوزه بسنده کند و تدریس را موقتاً کنار بگذارد، با استقبال و درخواست طلاب و روحانیون نجف مواجه شد و او را به تدریس و تعلیم علمی واداشتند از این رو، وی در حوزه نجف، در مقبره میرزای شیرازی به تدریس رسائل، مکاسب، کفایه، شرح اشارات، شرح منظومه، اسفار، ریاضیات و علم هیئت همّت گماشت.



آیت الله ملکوتی علاوه بر فقه و اصول، در فلسفه نیز صاحب نظر بود و بر کتاب های اسفار، منظومه سبزواری و شفای بوعلی حاشیه نگاشته است و تا آخرین روز اقامت در حوزه نجف، علاوه بر فقه، اصول و... همچنان به تدریس فلسفه ادامه داد.



مراجعت به قم و تدریس



آیت الله ملکوتی در سال 1347 ه.ش برای دیدار با بستگان و دوستان، با هدف بازگشت به نجف به ایران آمد. کمی پس از ورود به ایران روابط دولت های ایران و عراق تیره شد و دولت عراق، اقدام به اخراج ایرانیان کرده و دیگر امکان بازگشت او به نجف نبود در حالیکه کتابخانه و نوشته های علمی اش در نجف مانده بود، برای همین تصمیم گرفت در شهر قم اقامت کند، سرانجام پس از یک سال با پی گیرهای بسیار شاگردان پاکستانی اش توانست کتابخانه را به قم انتقال دهد که در این نقل و انتقال، بعضی از کتاب های خطی و نفیس و یادداشت ها و تقریرات او خسارت اساسی دید، ایشان پس از استقرار در حوزه علمیه قم، بنا به درخواست استادان و عالمان بزرگ این حوزه، به تدریس خارج فقه و اصول اقدام کرد. درس خارج فقه و اصول او تا انقلاب ایران (1357) به مدت یک دهه، همچنان به طور مستمر و پرنشاط ادامه پیدا کرد.



وی از استادان برجسته درس خارج در این حوزه مطرح و مورد توجه و احترام همگان گشت. آیت الله ملکوتی علاوه بر فقه، اصول، در فلسفه، حدیث، رجال، درایه که از علوم رایج در حوزه های علمیه به شمار می آید و نیز در رشته هایی همچون ریاضیات، هیئت، تاریخ اسلام و تاریخ گذشته و معاصر ایران نیز کار کرده در هر کدام از این رشته ها صاحب نظر است.



شیوه تدریس و تحقیق



روش علمی و شیوه تحقیقی آیت الله ملکوتی در تحقیق و تدریس، در مرحله نخست، بررسی آرا و نظرات استادان خود و نیز نقد و بررسی مبانی و اقوال استادانِ استادانش مانند میرزای نایینی، شیخ محمدحسین کمپانی، آقا ضیاء عراقی و آخوند خراسانی است.



فعالیت های اجتماعی و سیاسی



با این که آیت الله ملکوتی از دهه سی به نجف اشرف هجرت کرد و در سال های آغازین و سرنوشت ساز انقلاب ایران (1357) در حوزه علمیه قم حضور نداشت، چون از شاگردان خاص آیت الله خمینی به شمار می آمد، ناگزیر مسائل انقلاب را در نجف دنبال می کرد. هنگامی که امام خمینی در سال 1344 ه.ش به نجف تبعید شد، وی جزو اوّلین کسانی بود که در منطقه خان یونس، مکانی در میان کربلا و نجف، به استقبال آیت الله خمینی رفت و وقتی اکثر علمای مقیم نجف جهت دیدار او به صف ایستاده بودند، چون آیت الله خمینی با وی مواجه شد، خیلی با محبت و چهره ای گشاده از شاگردش احوال پرسی کرد و بعد برای بازدید، به منزلش آمد. از آن پس، دوباره ارتباط استادی و شاگردی همچنان در میان آن دو استمرار یافت تا اینکه آیت الله ملکوتی در سال 1347 ه.ش به ایران آمد.



آیت الله ملکوتی در فعالیت های تبلیغی و اجتماعی خود، از مبانی فکری و انقلابی آیت الله خمینی الهام می گرفت و وقتی برای تبلیغ به شهر سراب و روستاهای اطراف آن می رفت، در آبان ماه سال 1356 ه.ش که حرکت انقلاب با قتل مصطفی خمینی، روند تکاملی خود را آغاز کرد و به عنوان عضو برجسته جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در عرصه های مختلف و سرنوشت ساز انقلاب حضوری پررنگ داشت و در اکثر اعلامیه هایی که جامعه مدرسین صادر می کرد اولین یا دومین امضا کننده بود. در بیانیه معروف و موصوف به خلع شاه از سلطنت امضای آیت الله ملکوتی اوّلین امضای در این بیانیه است. موضوعات بعضی از این بیانیه ها که در دوران رژیم پهلوی از سوی جامعه مدرسین صادر شد و امضای آیت الله ملکوتی هم در آنها به چشم می خورد، عبارت اند از:



1- قیام 29 بهمن مردم تبریز



2- فجایع شهر یزد



2- درباره اوضاع سیاسی ایران.



4- اعتراض به حمله مزدوران شاه به منازل مراجع.



5- درباره حادثه 19 اردیبهشت قم.



6- به مناسبت تحریم جشن نیمه شعبان به عنوان اعتراض.



7- محکومیت جنایت میدان ژاله(17 شهریور) تهران



8- اعتراض به تشکیل دولت نظامی ازهاری



9- پیام به کارکنان شرکت نفت



10- پشتیبانی از اعتصاب کارکنان شرکت نفت.



11- درباره راهپیمایی تاسوعا و عاشورا.



12- خلع شاه از سلطنت



13- به مناسبت سالگرد قیام خونین قم



14- حمایت از استادان دانشگاه ها



15- تلگرام به رئیس جمهور فرانسه، برای ورود امام به پاریس



16- اعتراض به جنایات عمال شاه



17- اعتراض به روی کار آمدن شاهپور بختیار



پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، آیت الله ملکوتی با حکم امام خمینی برای حل اختلافات به شهرستان زنجان مأموریت یافت و اختلافات عمیق و حساس را که بین عالمان و برخی گروه های دیگر آن جا وجود داشت، حل کرد. یک بار نیز به همین منظور به استان آذربایجان شرقی و تبریز اعزام شد و این مأموریت را انجام داد.



امامت جمعه تبریز



هنگامی که امام خمینی، ایشان را به عنوان نماینده ولی فقیه در آذربایجان و امام جمعه شهر تبریز برگزید، تمام سوابق تدریس در حوزه، شاگردان و سایر تعلقات ظاهری دیگر را کنار گذاشته، در خدمت امام راحل قرار گرفت. قبلا دو روحانی در این سِمت در تبریز به شهید شده بودند و اوضاع آذربایجان و تبریز، به خاطر فعالیت های وابستگان به حزب جمهوری خلق مسلمان، آشفته بود و کنترل آن بس دشوار و حتی غیرممکن به نظر می آمد و قبول این مسئولیت، به نوعی استقبال از مرگ بود.



خدمات عمرانی



آیت الله ملکوتی در مدت حضور و رفت و آمدهای تبلیغی ـ مذهبی در شهرهای سراب و تبریز، با جذب افراد خیرخواه و نیکوکار، اقدام به تأسیس و تجدید بنای مراکز علمی، فرهنگی و مذهبی، مانند مسجد، مدرسه علمیه، صندوق قرض الحسنه، کتابخانه و مصلا کرده است.



آثار و تألیفات



1- المحاکمات این کتاب نقد و بررسی آرا و نظرات میرزای نایینی، آقاضیاء عراقی و کمپانی در اصول و مقایسه آنها با یکدیگر که در سال 1371 ق. در نجف به چاپ رسیده است.



2- الربافی التشریع الاسلامی این کتاب، 3 جلد است که جلد اوّل، شامل سیر تاریخی ربا، نظرات ادیان و مکتب های اقتصادی درباره ربا و طرح و رد اشکالات وارده بر حرمت رباست که در سال 1392 ه.ق به چاپ رسیده است. جلد دوم و سوم آن درباره ربای قرضی و ربای معامله ای است که هنوز چاپ نشده است.



3- ماالفرق بین الدّین و العلم و الفلسفه این کتاب، دارای بحث های علمی ـ تحقیقی در ردّ مکتب مارکسیسم و فلسفه کمونیستی است که در روزهای گسترش آن در عراق، آیت الله ملکوتی آن را به نگارش درآورده و برای آگاهی طلاّب و دانشجویان عراقی در نجف، آن را تدریس کرده است این کتاب نیز هنوز چاپ نشده است.



4- الامن العام فی الاسلام آیت الله ملکوتی در این کتاب به بحث مبسوط و مفصلی درباره ضرورت امر به معروف و نهی از منکر و شرایط آن از دیدگاه قرآن، سنت و عقل پرداخته است. این اثر در سال 1403 ه.ق در تبریر به چاپ رسیده است.



5- المنافقون فی القرآن والسنة والتاریخ(خطی)



6- تفسیر سوره فاتحه(خطی)



7- مقتل الامام الحسین(علیه السلام)(خطی)



8- شرح مبسوط بر کفایه الاصول(خطی)



9- تقریرات درس مرحوم آیت الله حجت(خطی)



10- حاشیه بر عروة الوثقی



11- حاشیه بر اسفار ملاّصدرای شیرازی(خطی)



12- حاشیه بر شفای بوعلی(خطی)



13- مناسک حج



14- توضیح المسائل



15- مسجد، مسجد شد



16- یک دوره اصول



17ـ وقف نامه



18ـ کتاب الطهارت



19ـ کتاب الصلاه



یکی از آثار این فقیه، کتاب «مسجد، مسجد شد» است. انگیزه نگارش ایشان از این اثر، احیا و تجدید بنای مصلای بزرگ تبریز بود. این کتاب، در سال 1364 ه.ش در دو جلد در تبریز به چاپ رسید. یک بخش آن از تحقیق تاریخ موقوفات در آذربایجان حکایت دارد و بخش های دیگر آن، درباره رویدادهای مهم تاریخی در آذربایجان و ایران است.



کتابخانه شخصی



بیش از پنجاه هزار جلد کتاب، با موضوعات گوناگون به زبان های فارسی، عربی، ترکی، انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، لاتین و ... در کتابخانه آیت الله ملکوتی وجود دارد از این تعداد یک هزار جلد آن نسخه های خطی است که در میان آنها نسخه های نفیس و گرانبها نیز دیده می شود.



بازگشت مجدد به قم



آیت الله ملکوتی در پی درخواست حضرات آیات محمدفاضل لنکرانی و مشکینی از مقام معظم رهبری، پس از کسب نظر موافق ایشان، در خرداد ماه سال 1374 به شهر قم برگشت. پس از ورود به قم تدریس خارج فقه و اصول را آغاز کرد و یکی از شخصیت های برجسته حوزوی محسوب می شد.



ایشان سرانجام پس از عمری تلاش و مجاهدت علمی و تبلیغی، امروز، 4 اردیبهشت ماه 93، به علت بیماری ریوی، در بیمارستان مسیح دانشوری تهران به دیار باقی شتافت.

روحش شاد و یادش گرامی

منبع: مرکز خبر حوزه 

 

کانال تلگرامی صدای میانه اشتراک‌گذاری مستقیم این مطلب در تلگرام

نظر شما

اخبار روز